
Przydomowe ogrody wraz z zielenią trawnika zawierają w sobie pragnienie przygarnięcia dla siebie choć kawałka biblijnego raju czy greckich pól elizejskich. Rola trawnika nawiązującego do zieleni ogrodów klasztornych czy podmiejskich błoni rośnie wraz z rozwojem miast i kurczeniem się zielonej strefy, obmurowywanej i asfaltowanej ze wszystkich stron. Pięknie utrzymany trawnik jest podstawą ogrodu klasycznego a w pozostałych stylach ogrodowych pełni funkcję dopełniającą dla pozostałych roślin.
Trawnik nie tylko wprowadza ład i harmonię do ogrodu ale posiada szereg cech biologicznych:
Wstęp- zanim zaczniemy zakładać trawnik.
Przed założeniem trawnika trzeba sobie jednak zdać sprawę z faktu, że przygotowanie i utrzymanie trawnika wymaga wielu regularnych zabiegów uprawowych, bez których trawnik może nie spełnić naszych oczekiwań. Przykładem niech będzie wiele trawników osiedlowych, które przypominają swym wyglądem bardziej udeptane klepisko niż miejsce rekreacji.
W przypadku małej ilości miejsca (mniej niż połowa ogrodu), terenów do których dostęp jest utrudniony, wąskich pasków gdzie nie wjedziemy kosiarką, miejsc suchych bez możliwości nawadniania bądź bardzo zacienionych (pod drzewami) należy rozważyć inną metodę zagospodarowania miejsca w ogrodzie- ściółkowanie korą, dywan z jałowców płożących czy bylin okrywowych. Jeżeli mamy do czynienia z terenem wilgotnym można rozważyć założenie trawnika typu 'łąka naturalna', gdzie rośliny trawiaste będą rosły swobodnie bez specjalnych zabiegów pielęgnacyjnych. W przypadku przejść, ścieżek ogrodowych warto pomyśleć o ich wybrukowaniu kamieniami bądź brukiem drewnianym. Podobnie pod ścianami domów można położyć kruszywo np. gryz czy obsadzić je pnączami.
W przypadku miejsc gdzie spodziewmy się wzmożonego użytkowania i dużego nacisku na trawe np. przy podjazadach, warto rozważyć założenie plastikowych krat wzmacniających trawnik (np. francuskiego systemu Aeral).
Dobór mieszanek traw.
Przed założeniem trawnika należy zastanowić się nad doborem odpowiednich odmian traw. Ze względu na fakt, że trawnik założony na bazie mieszanki ma lepsze cechy użytkowe odradzamy stosowanie nasion jednoskładnikowych. W handlu dostępne są różne mieszanki trawnikowe, składające się z odmian o określonych cechach użytkowych. W zależności od składu odmianowego spotkamy się z mieszankami (podział umowny):
UWAGA: Jeżeli zakładają Państwo trawnik rekreacyjny, odradzamy zakup nasion traw pastewnych oraz mieszanek wśród których znajdują się nasiona innych roślin użytkowych: koniczyny, łubinu, wyki itp.
Założenie trawnika.
Przygotowanie terenu.
Pod trawnik najlepiej przeznaczyć teren o małym spadku (max. do 20%). Na stromych zboczach lepiej posadzić krzewy a glebę wyściółkować. Do koszenia na zboczach możemy używać kosiarek elektrycznych, podcinarek lub kosiarek spalinowych: dolnozaworowych przy spadku do około 4% i górnozaworych przy spadku do około 20%.
Przygotowanie podlebia.
W przypadku gleb wilgotnych, na których wiosną zalega woda, trzeba położyć rurki drenarskie (5-10cm średnicy) na głębokości 40-70cm i odległości co ok. 5m (gleby ciężkie) -10m (gleby lżejsze). Spadek powinien wynosić minimum 0.5% (5 cm na długości 1 metra). Przy większym obszarze rurki łączymy z rurami zbiorczymi a ich odpływ kierujemy do rowu, stawu, itp. W decyzji o potrzebie wykonania drenazu utwierdzić nas może następujace doświadczenie: przy typowej wilgotności gleby (nie podczas suszy i po deszczu) wykopujemy kilka dołów o średnicy 40 i głębokości 70cm a następnie zalewamy je wodą. Jeżeli woda w dołach utrzymuje się ponad 20 minut, założenie drenów jest konieczne. Na dreny układamy kilkucentymetrową warstwę żwiru lub grubego piasku.
Kolejną czynnością jest przygotowania warstwy urodzajnej, o optymalnej grubości co najmniej 10-15cm. Obowiązkowo usuwamy gruz, resztki wapna murarskiego, duże kamienie, fragmenty pni i korzeni drzew. Następnie wyrównujemy teren, starając się pozostawić naturalną wierzchnią warstwę gleby.
Po wyrównaniu trzeba przekopać teren przyszłego trawnika usuwając chwasty. W przypadku terenu zaperzonego najlepsze jest bronowanie metodą 'na krzyż' i wybieranie rozłogów chwastów wieloletnich. Można też stosować herbicydy zwalczające uciążliwe chwasty wieloletnie. Jeżeli to możliwe cały teren nawozimy ziemią kompostową lub zwapnowaną popieczarkową, bądź też mieszamy wierzchnią warstwę z torfem odkwaszonym bądź średnim (najlepiej powyżej 20 litrów torfu na metr kwadratowy). Optymalny udział części organicznych wynosi około 5% objętości podłoża.
Należy unikać zakopywania odpadów organiczych, żwiru, kamieni na miejscu przyszłego trawnika. Może to spowodować powstanie nierówności w miarę osiadania podłoża oraz powstawanie miejsc przesuszonych podczas lata.
W przypadku układania trawy z rolki należy równie starannie przygotować podłoże! W przeciwnym wypadku ułożona trawa nie ukorzeni się prawidłowo i wyschnie po upływie kilku tygodni. Trawę z rolki można nabyć u producenta, choć są trudności z nabyciem małych powierzchni.
Optymalny odczyn podłoża przygotowanego pod trawnik wynosi pH: 5.5-6.5. Zbyt niski odczyn powoduje wzrost mchów, zbyt wysoki sprzyja rozwojowi chwastów dwuliściennych.
Kolejna ważna czynność to wałowanie podłoża. Do tego celu najlepiej wykorzystać walce napełniane wodą lub piaskiem. Po wałowaniu gleba powinna mieć czas na ułożenie się (trwa to co najmniej 2-3 tygodnie!). Rozwijające się w tym okresie chwasty niszczymy herbicydami totalnymi, dolistnymi np. Roundup firmy Monsanto.
Siew
Przed siewem poruszamy lekko wiechnią warstwę gleby 2-4cm, rozbijając przy tym grudki. Najlepszym terminem siewu jest kwiecień-maj (15IV-15V) oraz połowa sierpnia-połowa września.
UWAGA: Trawnik posiany zbyt późno narażony jest na przemarznięcie zimą! Najlepszy scenariusz założenia trawnika przewiduje przygotowanie podłoża jesienią, zniszczenie wyrośniętych chwastów wczesną wiosną i siew po połowie kwietnia.
Siejemy na glebę lekko wilgotną, najlepiej po naturalnych opadach. W przypadku sztucznego zraszania należy odczekać aż woda wniknie do głębszych warstw a warstwa wierzchnia lekko przeschnie, w przeciwnym wypadku nasiona traw będą przylepiać się do grudek ziemii i nie będzie możliwe ich przykrycie.
Siać można ręcznie lub przy większych powierzchniach siewnikiem stosując zawsze metodę krzyżową pojedynczą lub podwójną! W przypadku dobrego przygotowania podłoża i optymalnych warunków zewnętrznych norma wysiewu wynosi około 40 (30) metrów kwadratowych z 1 kg nasion traw. Siejemy na głębokość około 0,5-1cm (nigdy powyżej 2 cm gdyż siewki mogą nie przebić się do powierzchni). Po siewie nasiona należy bezwzględnie przykryć ziemią: używając kolczatki, grabii do liści bądź wałując teren. Ten ostatni sposób jest szczególnie polecany w przypadku siewu wiosennego, gdyż zapobiega stratom wody z gleby przez parowanie. Pamiętajmy, że ulewny deszcz może spowodować wymycie nasion, szczególnie w przypadku gdy trawnik zakładaliśmy na stoku.
Koszenie
Zapraszamy do odwiedzenia strony poświęconej koszeniu i kosiarkom: [http://www.iglak.pl/koszenie/]
Zabiegi pielęgnacyjne:
Nawożenie- wykonujemy 3-4 razy w sezonie wegetacyjnym, zaczynając od końca marca. Należy używać mieszanek nawozowych wieloskładnikowych przeznaczonych pod trawniki lub posłużyć się nawozem dolistnym np. doskonałym nawozem Florovit w płynie (bardzo dobry szczególnie przy potrzebie szybkiego zazielenienia trawnika wiosną). W przypadku nawozów stałych nie nawozimy nigdy mokrego trawnika, gdyż spowoduje to przyklejanie się nawozu do trawy i przypalenie roślin. Jeżeli nawoziliśmy trawnik mokry nawozem stałym, należy po nawożeniu trawnik bardzo dokładnie podlać. Uważajmy również na nawożenie nawozami wolnodziałającymi (typ Osmocote)- nie stosujmy ich zbyt późno oraz nie dopuszczajmy do przeschnięcia trawnika!
Niezależnie od instrukcji stosowania nawozu nie nawozimy później niż do połowy sierpnia! Zbyt późne nawożenie nawozami zawierającymi duże dawki azotu prowadzi do zmniejszenia mrozoodporności! Podczas suszy również ograniczamy nawożenie.
Podlewanie- zapotrzebowanie traw na wodę jest bardzo wysokie (sięga 2-3-4 litrów na metr kwadratowy) i jest największe w okresie intensywnych przyrostów (wiosną). Już po kilku dniach suszy trawa traci sztywność i zmienia odcień. Trawnik nawadniamy gdy ziemia wyschnie na głębokość około 3 cm, dawkami nie większymi niż 5 litrów na metr kwadratowy podłoża w ciągu godziny. Szczególnie należy uważać na ryzyko przelania i zagnicia traw na glebach cięższych. W przypadku trawników bardzo przesuszonych, na glebach lekkich, podlewamy częściej, lecz małymi dawkami ze względu na małe ilości jednorazowo wiązanej wody (ten sposób jest bardziej ekonomiczny). Jednak nawet większe dawki wody na glebach lżejszych nie są niebezpieczne.
Przy podlewaniu gleba powinna być zwilżona na głębokość około 10-15cm, gwarantuje to właściwy rozwój systemu korzeniowego traw na większej głębokości. Zbyt płytkie wykształcenie się systemu korzeniowego czyni trawnik bardzo wrażliwym na suszę.
Jeżeli trawnik choruje, nie należy podlewać go wieczorem lecz rano, tak aby woda na źdźbłach mogła szybko wyschnąć. Podlewanie zimną wodą nie jest niebezpieczne dla roślin, wbrew obiegowym opiniom na ten temat. Nie zanotowano również przypadków oparzeń źdźbeł (efektu soczewek w kroplach wody) przy podlewaniu trawnika w południe. Wręcz przeciwnie- podlewanie w godzinach południowych pomaga schłodzić rośliny, choć jest nieekonomiczne ze względy na straty parującej wody. W przypadku wody zażelazionej lub zawapnionej podlewanie w godzinach południowych może spowodować p[owstanie na roślinach trudno usuwalnych, szpecących osadów (dotyczy to tylko niektórych rejonów naszego kraju).
Polecamy automatyczne nawadnianie zraszaczami wynurzalnymi połączonymi z czujnikiem wilgotności. Zraszacze takie produkuje m.in. firma Gardena oraz Elgo. Więcej informacji na temat założenia takich systemów znajdą Państwo na naszej stronie nawodnieniowej: [http://www.iglak.pl/gardena].
Napowietrzanie- aeracja i wertykulacja- to dwie techniki służą rozluźnianiu podłoża i pobudzają trawy do krzewienia. Przeprowadzamy je wczesną wiosną w celu pobudzenia traw do wzrostu lub później (do wczesnej jesieni), podczas sezonu wegetacyjnego po koszeniu. Mchy, porosty i rośliny płytko ukorzenione utrudniają właściwe zaopatrzenie trawnika w substancje niezbędne do życia (pochłaniają światło, wodę i składniki odżywcze).
Aeracja polega na nakłuwaniu (napowietrzaniu) wierzchniej warstwy gleby (do około 10-15cm). Możemy ją wykonać widłami amerykańskimi, walcem z założonymi kolcami bądź specjalnymi butami z kolcami np. z programu GreenMill. Powstałe otwory napełnia się piaskiem lub luźną ziemią.
Wertykulacja to przecinanie wierzchniej warstwy (3-6cm)za pomocy noży a przy okazji usuwanie mchów i pilśni. W handlu dostępne są też wertykulatory na kółkach np. firmy Gardena oraz kosiarki sprzężone z walcem wertykulatora. Przed zabiegiem glebę należy nawodnić, trawnik skosić (gdy obeschną liście) i wygrabić. Po aeracji/wertykulacji wskazane jest piaskowanie bądź posypanie murawy torfem odkwaszonym.
Piaskowanie- ma na celu rozluźnienie wierzchniej warstwy trawnika i pobudzenie traw do krzewienia. Zabieg wykonujemy suchym piaskiem średnioziarnistym.
Odchwaszczanie
Zakładając trawnik należy poświęcić dużą uwagę na usunięcie dotychczas rosnących tam chwastów. Po wzejściu trawy, chwasty wieloletnie o korzeniu palowym np. uciążliwe osty (ostrożeń polny) usuwamy razem z korzeniem specjalną rurko-łopatką (art. 3563 Gardena).
Herbicydy
Nie zawsze walka mechaniczna przynosi porządane rezultaty. W przypadku murawy silnie zachwaszczonej musimy uciec się do środków chemicznych.
Bezpośrednio przed wzejściem trawy, gdy skiełkowały już pierwsze chwasty, możemy opryskać teren przyszłego trawnika preparatem Reglone (z tym zabiegiem nie można się spóźnić, gdyż Reglone nie jest herbicydem selektywnym i uszkodzi również kiełkującą trawę).
Chwasty dwuliścienne np. mniszek (dmuchawce) można skutecznie zwalczać chemicznie opryskując cały trawnik jednym z herbicydów selektywnych (STARANE, MNISZEK, Chwastox, Bofix itp.) Herbicydy stosujemy bezpiecznie dopiero na trawnikach dobrze przekorzenionych (najlepiej od drugiego roku). Na trawnikach świerzo założonych można próbować stosowania preparatu Chwastox (zawiera 2,4-D). W przypadku pojedynczych chwastów wieloletnich w zaniedbanych trawnikach może pomóc zastosowanie mazacza do chwastów zwilżonego herbicydem Roundup (mażemy nim chwasty, nie opryskujemy trawnika!). UWAGA: herbicydy selektywne potrafią usuwać wyłącznie większość chwastów dwuliściennych, nie usuniemy za ich pomocą perzu i niektórych chwastów trwałych, zwłaszcza o korzeniu typu palowego! W przypadku herbicydów nie jest podawane stężenie cieczy użytkowej lecz ilość środka na jednostkę powierzchni np. 1 hektar.
Grabienie.
Pozwala na usuwanie z trawnika większych zanieczyszczeń: liści, fragmentów organicznych, śmieci. Na trawnikach gazonowych zaleca się zgrabianie trawy, która pozostaje po kosiarkach z bocznym wyrzutem. Do grabienia trawy powinno używać się specjalnie wyprofilowanych grabii.
Wapnowanie- ma na celu odkwaszenie podłoża i polepszenie wzrostu trawy. Ułatwia walkę m.in. z mchem i skrzypami rosnącymi wśród trawy. Wapnowanie małymi dawkami możemy przeprowadzić praktycznie o każdej porze roku, choć najlepie wybrać okres powegetacyjny- jesienny. Większe dawki stosujemy na glebach cięższych i zakwaszonych, mniejsze na piaszczystych. Stosować można tylko łagodne nawozy węglanowe np. dolomit lub kreda. Do pogłównego wapnowania trawnika nie nadają się znawozy tlenkowe (wapno budowlane palone i gaszone). Nawozy wapniowe bardzo powoli przenikają do głębszych warstw trawnika, dlatego nie zaleca się wapnowania corocznego lecz w odstepnie 3-4 lat. Wapnowanie polepsza odczyn gleby, poprawia jej strukturę i wpływa na lepsze przyswajanie składników pokarmowych przez trawy.
Obcinanie brzegów trawnika.
Na ścieżkach i obramowaniu grządek często zachodzi potrzeba równego obcięcia brzegu murawy. Wykorzystujemy do tego specjalne szpadle.
Problemy z trawnikiem:
Jak już wspomniano na początku, gwarancją uzyskania pięknego trawnika jest odpowiednie przygotowanie podłoża. Nie mniej ważne jest stosowanie prawidłowych zabiegów pielęgnacyjnych: koszenia, wertykulacji, nawożenia i nawadniania. W przypadku zauważenia problemów z murawą należy przede wszystkim zastosować standardowe zabiegi utrzymania trawnika.
Jeżeli na trawniku dostrzegamy objawy choroby, to aby zapobiec jej rozprzestrzenianiu należy zbierać i wywozić skoszoną trawę lub kosić kosiarką z koszem. Jeżeli trawnik choruje, nie należy podlewać go wieczorem lecz rano, tak aby woda na źdźbłach mogła szybko wyschnąć.
Poniżej przedstawiono najczęściej występujące problemy z jakimi możemy spotkać się na trawniku.
Objawy chorób trawnika szczególnie widoczne (x) w poszczególnych miesiącach
| Choroba / miesiące roku | I | II | III | IV | V | VI | VII | VIII | IX | X | XI | XII |
| rdze | x | x | x | |||||||||
| pleśń śniegowa | x | x | x | x | x | x | ||||||
| brunatna plamistość | x | x | x | x | x | |||||||
| nitkowatość | x | x | x | x | x | |||||||
| śluzowce | x | x | ||||||||||
| mączniak prawdziwy | x | x | x | x | x | x | ||||||
| zgorzel fuzaryjna | x | x | x | x | ||||||||
| rizoktonioza | x | x | ||||||||||
| czarcie kręgi (grzyby kapeluszowe) | x | x | x | x | x | x | x | x | x | x | x | x |
Regeneracja starego trawnika: